كرده‌اند ( 1 ) كه در آن تصرّف كنند ( 2 ) از آنچه ايشان را از آن چاره نباشد از متاجر و مناكح و مساكن . و چون پيغامبر - عليه السّلام - يا امام زمينى از اين زمينها به كسى دهد به اجارتى معلوم يا به ربع دخل آن يا به ثلث و كمتر و بيشتر آن ( 3 ) مال اجارت بدهد ، باقى او را حلال باشد . و در قراءت اهل البيت نيز چنين آمد كه قراءت عبد اللَّه مسعود است . * ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ الأَنْفالِ ) * از تو مىخواهند ( 4 ) انفال ، بگو : انفال خداى راست و پيغامبر را . [ و اگر ايشان مستحق آن بودندى ، خداى نگفتى : * ( فَاتَّقُوا اللَّه ) * از خداى بترسى ] ( 5 ) ، و انفال ، جمع « نفل » باشد ، و نفل ، در لغت زيادت باشد ، و منه النّافلة لأنّها زيادة على الفرض ( 6 ) ، قال لبيد : انّ تقوى ربّنا خير نفل و باذن اللَّه ريثى و العجل [ 19 - ر ] و فرزندزاده را نيز نافله براى آن گويند كه زيادت باشد [ بر فرزند ] » ، قال اللَّه تعالى : وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ نافِلَةً ( 8 ) . . . ، خلاف كردند در آن كه آيت منسوخ است يا نه ، بعضى گفتند : منسوخ است بقوله : وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّه خُمُسَه ( 9 ) - الاية ، اين قول مجاهد و سدّى و عكرمه و عامر الشّعبى است و اختيار جبّائى . و ديگر مفسّران گفتند : منسوخ نيست و درست آن است كه منسوخ نيست ، براى آن كه نسخ محتاج بود به دليل ، و چيزى نيست كه دليل نسخ او مىكند . و ديگر آن كه تنافى نيست ميان اين آيت و آيت خمس ، و نسخ آن جا باشد كه تنافى بود ميان ناسخ و منسوخ ، و جمع نتوان كردن ميان ايشان . و خلاف كردند در آن كه پس از رسول - عليه السّلام - كسى را ( 10 ) انفال باشد سعيد بن المسيّب و عمرو بن شعيب گفتند : لا نفل بعد رسول اللَّه . اين در عهد رسول بود ، پس از او كسى را نيست . و بنزديك ما و بنزديك جماعتى فقها ، آن است كه ، انفال رسول را باشد در ( 11 ) حيات او و ائمّه را از پس او كه قائم باشند مقام او . آنگه گفت : * ( فَاتَّقُوا اللَّه ) * از خداى بترسى و طاعت او را كار بنديد و از معاصى او اجتناب

--> ( 1 ) . همه نسخه بدلها ، بجز لت : است . ( 2 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مل و مج : كند . ( 3 ) . همه نسخه بدلها : او . ( 4 ) . لت : مىپرسند . ( 5 ) . اساس : ندارد از آو ، آورده شد . ( 6 ) . آو ، آج ، بم ، آن : الفرايض . ( 7 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد . ( 8 ) . سوره انبيا ( 21 ) آيهء 72 . ( 9 ) . سوره انفال ( 8 ) آيهء 41 . ( 10 ) . لت از . ( 11 ) . آو ، بم ، آج ، لب ، آن حال .